Σηματοτηλέγραφος Κυθήρων: εικονική περιήγηση 360° στο χαμένο μνημείο που ξαναζωντάνεψε ψηφιακά

Στο ακρωτήριο Σπαθί, στο βόρειο άκρο των Κυθήρων, δίπλα στον φάρο Μουδάρι, στέκει ένα ερειπωμένο κτήριο. Μέσα του λειτούργησε ένας από τους πιο εξελιγμένους σηματοτηλέγραφους που είχε ποτέ ο ελληνικός χώρος.

Πριν από τον ασύρματο, με τα πλοία μιλούσες με το μάτι. Και το πέρασμα ανάμεσα στην Πελοπόννησο και τα Κύθηρα είχε πολλή κίνηση.

Το κτήριο δεν στέκει πια όπως ήταν. Η εικονική περιήγηση 360° το δείχνει και στα δύο, ως ερείπιο και ψηφιακά αποκαταστημένο. 38 πανοράματα, από εναέριες λήψεις drone μέχρι τα δωμάτια όπου δούλευαν οι σηματωροί.

Πώς μιλούσε ο σταθμός στα πλοία

Τα συστήματα σηματοτηλεγράφων γεννήθηκαν στα χρόνια των Ναπολεόντειων Πολέμων, πρώτα στη Γαλλία και πολύ γρήγορα στις άλλες χώρες που ενέπλεκαν. Ήταν κομμάτι ενός μεγάλου δικτύου επικοινωνίας του 19ου αιώνα.

Στα Κύθηρα η λύση ήταν ένας περιστρεφόμενος ιστός με κινητούς βραχίονες, που τον χειρίζονταν από μέσα. Οι συνδυασμοί των βραχιόνων έβγαζαν γράμματα, αλλά και ολόκληρες φράσεις ενός κωδικού σηματολογίου. Πέντε τηλεσκόπια στο παρατηρητήριο επέτρεπαν στους σηματωρούς να διαβάζουν τα σήματα από μακριά.

Ο σταθμός λειτούργησε από τα τέλη του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Ένα μήνυμα που σήμερα φεύγει σε ένα δευτερόλεπτο, τότε ήθελε βραχίονες, καθαρό ορίζοντα και υπομονή.

Από την αποτύπωση στην τρισδιάστατη ανασύσταση

Στα τέλη του 2023 το Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας (ΕΛ.Ι.Ν.ΙΣ.) ξεκίνησε την ψηφιακή αποκατάσταση, με παρουσίαση στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη τον Φεβρουάριο του 2024. Πρώτα το εξωτερικό του κτηρίου, μετά το εσωτερικό. Το έργο χρηματοδοτήθηκε εν μέρει από το Υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ελλάδα 2025 / Ψηφιακός Πολιτισμός».

Την τρισδιάστατη μοντελοποίηση ανέλαβε η 3dMastroCraft (Γιώργος Μαστρογεωργίου). Την εμπλουτισμένη εικονική περιήγηση εμείς, οι 360photographers (Γιώργος Μακαρονίδης). Εναέριες λήψεις από τον Γιώργο Μαραγκουδάκη, συντονισμός από τον Λεωνίδα Τσιάντουλα. Επιστημονικός σύμβουλος σε όλη τη διαδρομή, ο Μανόλης Κορρές.

Παράλληλα φτιάχνεται ψηφιακό αποθετήριο για την τεχνολογία και τη λειτουργία των σηματοτηλεγράφων στον ελληνικό χώρο, ένα θέμα σχεδόν ατεκμηρίωτο μέχρι σήμερα. Ο απώτερος στόχος είναι να ξαναχτιστεί το κτήριο.