Η Μάντρα της Αθηνάς στην Κρηνίδα Λήμνου: εικονική περιήγηση 360° και το σουσάμι του νησιού

Η Λήμνος δεν είχε λάδι. Είχε σουσάμι.

Για αιώνες αυτό μαγείρευε το νησί, σε ένα έδαφος που δεν σήκωνε ελιές. Στην Κρηνίδα, σε ένα πέτρινο μαντρί με κεραμοσκεπές και πλακόστρωτη αυλή, το σουσάμι καλλιεργείται και επεξεργάζεται ακόμη. Μαζί με όσπρια και ντόπιους σπόρους που αλλού χάθηκαν.

Η «Μάντρα της Αθηνάς» δεν είναι έκθεμα. Δουλεύει.

Φτιάξαμε εικονική περιήγηση 360° μέσα σε αυτήν, ώστε να μπορεί κανείς να μπει στην αυλή από όπου κι αν βρίσκεται. Η οθόνη φόρτωσης της περιήγησης περιγράφει τον τόπο καλύτερα από εμάς: «Γερ'νώ μεσμεριάτ'κα με τριγιάντα βαθμοί μες στον ήλιο».

Γιατί σουσάμι και όχι λάδι

Ηφαιστειογενές έδαφος, λίγο νερό, καθόλου ελιές. Μέχρι τον 19ο αιώνα το σουσάμι ήταν το μόνο ελαιώδες φυτό που καλλιεργούσαν στη Λήμνο.

Το λάδι του λεγόταν «σαμόλαδο» στην ντοπιολαλιά. Μαζί με το χοιρινό λίπος και το βούτυρο, αυτό ήταν η καθημερινή κουζίνα. Ελιές έφταναν με τα καΐκια από τη Λέσβο, και αυτό κράτησε μέχρι τη δεκαετία του 1970.

Δεν ήταν μικρή καλλιέργεια. Περίπου 250 τόνοι το 1858. Ακόμη 240 τόνοι το 1963. Σε ανταλλαγές, το σουσάμι δούλευε και ως νόμισμα.

Ο κύκλος της παραγωγής, μέσα στη Μάντρα

Η παραγωγός Αθηνά Καβαλέρη κάνει όλα τα στάδια στον ίδιο χώρο. Συγκομιδή, σπάσιμο, λίχνισμα, καθάρισμα, πολτοποίηση του σπόρου.

Κρατά και πολλαπλασιάζει ντόπιες ποικιλίες: κριθάρι, σιτάρι, φασόλια, φακές, ρεβίθια, λινάρι, σουσάμι. Παράγει και βιολογικό ταχίνι.

Δεν ξεκίνησε από το μηδέν. Ο παππούς της είχε μύλο που άλεθε σουσάμι για σησαμέλαιο. Από το 2014 κρατά μαζί με τον σύζυγό της ένα μικρό παντοπωλείο στο Καρπάσι, και εκεί διαθέτει ό,τι καλλιεργεί.

Στην αυλή της Μάντρας στέκει μια ξύλινη πινακίδα: «Σεβασμός στην Αγροτική Παράδοση & τη Βιοποικιλότητα».